Skip to content
Research Article Peer ReviewedAt least two reviewers Open Access

Tarihi Yapıya Çağdaş Ek Tasarımında Yapay Zeka Kullanım Potansiyelleri

1Fen Bilimleri Enstitüsü/ Mimarlık Ana Bilim Dalı, Niğde Ömer Halisdemir Üniversitesi
2Mimarlık Fakültesi, Mimarlık Bölümü, Niğde Ömer Halisdemir Üniversitesi
✉ Corresponding author: Ayşegül Sarıkaya · aysegul.sarikaya@mail.ohu.edu.tr
PDF BibTeX RIS

Abstract

Yapay zeka (YZ), tasarım sürecinden karar destek sistemlerine, maliyet analizinden malzeme tespitine kadar pek çok alanda kullanılmakta; tarihi yapılarda ise malzeme bozulmalarının tespiti, restorasyon süreçlerinin iyileştirilmesi ve kültürel varlıkların belgelenmesi gibi uygulamalarda öne çıkmaktadır. Tarihi yapıların yeniden kullanımı ile koruma odaklı çalışmalarda yeni fonksiyona uygun tarihi yapıya çağdaş ek tasarımlarında yalnızca fiziksel müdahaleyi değil; yapının tarihî kimliğini, çevresiyle kurduğu ilişkiyi, sosyal bağlamını ve yönetsel karar süreçlerini dikkate almak gerekmektedir. Bu anlamda, çağdaş ek tasarımları mimari, kültürel, sosyal ve yönetsel boyutlarıyla çok yönlü ele alınması gereken karmaşık tasarım problemleri sunmaktadır. Bu araştırmada literatürdeki güncel çalışmalar ve uygulamalar incelenerek; çağdaş ek tasarım süreçlerinde YZ kullanım potansiyellerinin ortaya konulması amaçlanmaktadır. Araştırma sonucunda elde edilen verilere bağlı SWOT analizi yapılmaktadır. YZ teknolojileri tasarım sürecinde; veri analizi, kullanıcı ihtiyaçlarının belirlenmesi, duygu ve anlam analizi, restorasyon stratejilerinin geliştirilmesi gibi pek çok noktada yenilikçi çözümler sunabilir. Makine öğrenimi, doğal dil işleme (NLP), görüntü tanıma, metin madenciliği, sanal gerçeklik ve nesnelerin interneti (IoT) gibi teknolojiler aracılığıyla kültürel mirasın korunması, analiz edilmesi ve yeniden yorumlanması sağlanmaktadır. Ancak mimari tasarımda YZ uygulamalarında insan rolü etik tartışmalara yol açmaktadır. Hızla gelişen YZ uygulamalarının uzun vadede ortaya çıkan sosyal etkilerin değerlendirilmesinde yaşanan zorluklar, tasarım- uygulama ilişkisinde öngörülemeyen sonuçlar ortaya koyabilir.

Keywords

English-language details

Potentials for Using Artificial Intelligence in Designing Contemporary Additions to Historical Buildings

Artificial intelligence (AI) is used in many areas ranging from design process to decision support systems, from cost analysis to material detection; in historical buildings, it stands out in applications such as detecting material deterioration, improving restoration processes and documenting cultural assets. In the reuse of historic buildings and conservation-oriented studies, it is necessary to consider not only the physical intervention but also the historical identity of the building, its relationship with its environment, its social context and administrative decision-making processes in the design of contemporary additions to the historic building suitable for the new function. In this sense, contemporary annex designs present complex design problems that need to be addressed from multiple perspectives: architectural, cultural, social and managerial. This research aims to reveal the potential for the use of AI in contemporary additional design processes by examining current studies and applications in the literature. SWOT analysis is performed based on the data obtained as a result of the research. Artificial intelligence technologies can offer innovative solutions at many points of the design process, such as data analysis, user needs determination, emotion and meaning analysis, and development of restoration strategies. Cultural heritage is preserved, analyzed, and reinterpreted through technologies such as machine learning, natural language processing (NLP), image recognition, text mining, virtual reality, and the internet of things (IoT). However, the role of humans in artificial intelligence applications in architectural design leads to ethical discussions. The difficulties experienced in evaluating the long-term social impacts of rapidly developing artificial intelligence applications may lead to unpredictable results in the design-implementation relationship. 

Keywords

Cite this article

Sarıkaya, A., & Acar Ata, İ. (2025). Tarihi Yapıya Çağdaş Ek Tasarımında Yapay Zeka Kullanım Potansiyelleri. In 7th International Symposium on Innovation in Architecture, Planning and Design (pp. 204–213). SET Technology. https://doi.org/10.36287/setsci.23.78.001

Article History

Published
17 Jul 2025

License

© 2025 SET Technology. This article is distributed under the terms of the CC BY 4.0.

Research Contributions (2019+)Peer reviewed by at least two reviewers
Open AccessCC BY 4.0
Open Discovery Metadata · DOI · OAI-PMH
Global Reachresearchers worldwide