Sürdürülebilirlik; Birleşmiş Milletlerin 1989’da yayınladığı bir rapor tarafından ilk defa açıklanmış ve günümüzde pek çok araştırma konusunun merkezi olmuştur. Çevre (yeşil) dostu ve akıllı binalar; mevcut kirlilikten büyük ölçüde sorumlu olan yapı sektörünün sürdürülebilirlik hareketlerinin bir sonucudur. Her geçen gün biraz daha artan endüstriyel üretim; mevcut kirlilik çeşidi zincirine bir halka daha eklemekte ve oluşan bu kirlilik dünyayı ciddi anlamda tehdit etmektedir. Kirliliğin yaşadığımız çevreye oluşturacağı tehlikeye önlem almak için yakın tarihte yapılan Kyoto Sözleşmesi kapsamında dünyadaki CO2 salınım oranlarını büyük ölçüde azaltma zorunluluğu üzerinde durulmuştur. Bunu dikkate alarak; yapı sektöründe mühim ölçüde hem verimlilik hem de tasarruf sağlamak için üretim sonucu meydana gelen endüstriyel atıklar, çimento ve betonda kullanılmaktadır. Bu stratejiyle bir yandan sektörde verimlilik ve tasarruf sağlanırken öbür yandan hem bu endüstriyel atıkları depolama sorunu hem de bu atıkların çevreye vereceği zararın önüne geçilmesi hedeflenmektedir. Yukarıda bahsi geçen endüstriyel atıklardan biri de tuğla tozudur. Tuğla tozu; çeşitli sebeplerle kullanılamaz hale gelen atık tuğlaların öğütülmesiyle elde edilen bir materyaldir. Kısaca tuğla tozu; atık tuğlaların öğütülmesiyle oluşan bir katkı materyalidir. Şu sıralarda; tuğla tozunun tamamen yok edilmesi üretici firma için önemli bir sorundur ve bundan dolayı da kirlilik için endişedir. Bunun önüne geçmek için hammaddesi kil olan tuğla tozu; silis esaslı olduğundan beton ve çimento üretiminde kullanılmalıdır. Bu çalışmada; inşaat sektöründe sürdürülebilirlik adına endüstriyel bir atık materyal olan tuğla tozunun potansiyel kullanımı araştırılmıştır.  

Keywords - Tuğla tozu, Endüstriyel Atık, Yapı sektörü, Sürdürülebilirlik, Kyoto Sözleşmesi

1. Karan, T.’ Kentsel Sistemler Çerçevesinde Sürdürülebilirlik Kavramı : Bahçelievler İlçesinde Sürdürülebilir Konut Algısı, Yüksek Lisans Tezi; Bahçeşehir Üniversitesi;2013.
2. Yılmaz, M.; Bakış,A.; “Sustainability in Construction Sector” ; Procedia - Social and Behavioral Sciences 195 (2015) 2253 – 2262;2015.
3. Özçay, Ü. “Kiremit Sektöründeki Endüstriyel Atıkların Geri Kazanılması”; Yüksek Lisans Tezi; Yıldız Teknik Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü; İstanbul; 2010.
4. Yanık, G., (2005), “Turgutlu (Manisa) Neojen Oluşuklarının Tuğla Kiremit Hammaddesi Yönünden Mineralojik Petrografik ve Jeokimyasal incelenmesi”, Doktora
Tezi, İstanbul Teknik Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü,
İstanbul.
5. Baykara, M.A., (2000), “Seramik yapı malzemelerinde mikro yapının biyolojik boyutu”, Tuğla ve Kiremit Endüstrisi Dergisi, 9, 10-14.
6. Kırgız, M. S., “Mermer ve Tuğla Endüstrisi Atıklarının Çimento Üretiminde Minerolojik Katkı Olarak Kullanılması”,nDoktora Tezi, Gazi Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Yapı Eğitimi Anabilim Dalı, Ankara, 1-228 (2007).
7. Çelik, A., “Kütahya Yöresi Tuğla Fabrikası Atıklarının Tuğla Üretiminde Kullanılabilirliğinin Araştırılması”, GazinÜniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Yapı Eğitimi Anabilim Dalı, Yüksek Lisans Tezi,1-76 (2005).
8. Korkmaz,S.;” Bazı Yapay Puzolanların Harçların Basınç Dayanımlarına Ve Alkali Silika Reaksiyonu Üzerine Etkileri; Yüksek Lisans Tezi; Gazi Üniversitesi Fen Bilimleri
Enstitüsü; Ankara; 2010.
9. DPT (Devlet Planlama Teşkilatı)., “Madencilik Özel ihtisasmKomisyonu Endüstriyel Hammaddeler Alt Komisyonu Çimento Hammaddeleri Ve Yapı Malzemeleri Çalışma Grubu Raporu: Çimento Hammaddeleri ve Yapı Malzemeleri”, DPT:234, ÖİK:491, VII. Beş Yıllık Kalkınma Planı, Ankara, Cilt 2, 1-183 (1996).
10. Kinuthia,J.M.; Nidzam,R.M.;” Towards zero industrial waste: Utilisation of brick dust waste in sustainable construction”; Waste Management;2018.
11. Görçiz , G., 2000.“Ülkemizde Tuğla ve Kiremit Endüstrisi”, 2000‟li Yıllarda Sağlıklı ve Güvenli Konutlar için Tuğla-Kiremit Paneli, TUKDER, Ocak, Ankara.
12. Devlet Planlama Teşkilatı (DPT), 2001. Toprak Sanayi Hammaddeleri. Sekizinci Beş Yıllık Kalkınma Planı, Madencilik Özel İhtisasa Komisyonu Raporu, Ankara, 2615,
626, 85-90.
13. Aksin, E., 2007. Endüstriyel Atıklarının Tuğla ve Kiremit Üretiminde Değerlendirilmesi. Dokuz Eylül Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, 89s, İzmir.
14. Bıyık, M., 2007. BaCO3 ve SrCO3 Katkısıyla Tuğla Üretiminde Çiçeklenmenin Giderilmesi. Afyon Kocatepe Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü., Yüksek Lisans Tezi,
155s, Afyonkarahisar.
15. Şahin, Ş.E., 2008. Ham ve Kalsine Kolemanit Atıklarının Tuğla Yapımında Kullanım Olanaklarının Araştırılması. Dumlupınar Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, 79s, Kütahya.
16. Dalkılıç, S.;” Tuğla Tozu Katkılı Harçlarda Donatı Korozyonunun Araştırılması, “Yüksek Lisans Tezi; Süleyman Demirel Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü;Isparta;2014.
17. Akman, M.S., 1990. Yapı Malzemeleri. İstanbul Teknik Üniversitesi, İnşaat Fakültesi Matbaası, 1408, 162s, İstanbul.
18. Yüksel, A.N., Şişman, C.B., 2003. Tarımsal İnşaat. Trakya Üniversitesi, Tekirdağ Ziraat Fakültesi, Ders Kitabı, 278, 36, Tekirdağ.
19. Karaman, S., 2006. Yapı Tuğlalarında Renk Oluşumu. Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi, Fen ve Mühendislik Dergisi, 9(1), 125-129.
20. Ulusoy, A., 2008. Uçucu Kül-Tekstil Fabrikası Atık Külü ve Bazaltik Pomzanın Tuğla Üretiminde Katkı Olarak Kullanılması. Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, 149s, Kahramanmaraş.
21. TS EN 197 – 1, 2005. “Çimento – Bölüm 1: Genel Çimentolar– Bileşim, Özellikler ve Uygunluk Kriterleri”, Türk Standartları Enstitüsü, Ankara, 1-7.
22. Arslan, M., Kırgız, M., S., 2004. “Mermer ve Tuğla Fabrikaları Atıklarının Mineralojik Katkı Olarak Kullanımının Araştırılması, beton özelliklerine etkilerinin
belirlenmesi”, TÜBİTAK, 101I042 -3027, 31, 32.
23. Devlet Planlama Teşkilatı (DPT), 1993. Sanayi ve Çevre. Altıncı Beş Yıllık Kalkınma Planı Özel İhtisasa Komisyonu Raporu. ISBN. 975-19-0713-6, Ankara, 24-29.
24. Anöz, Ö., Ay, N., “Utilization Of Waste Clay Bricks As Aggregate In Concrete Production”, III. International Terra Cotta Symposium, EskiĢehir, Turkey, 374379, June (2003).
25. Baradan, B., 1996, Pişmiş Toprak Sanayi Atıklarının Değerlendirilmesi, Tuğla ve Kiremit Endüstrisi Dergisi, Temmuz-Ağustos 1996, 8-9, Manisa.
26. Yıldız, K., 2008. Farklı Tuğla Fabrikası Atıklarının Tuğla Üretiminde Kullanılabilirliği, Makale, Yapı Teknolojileri Elektronik Dergisi, (2) 31-41.
27. Emrullahoğlu, C. B., Karademir, H., Emrullahoğlu, Ö.F., 2004. Tuğla Kırıklarının Tuğla Üretiminde Kullanımı, 5 Endüstriyel Hammaddeler Sempozyumu, Afyon Kocatepe
Üniversitesi, Afyon 13-14 Mayıs 2004, İzmir, Türkiye.
28. Wong, C.L.;Mo,K.H.;Yap,S.P.; Alengaram,U.J.; Ling,T.; “Potential use of brick waste as alternate concrete-making materials: A review”;2018.
29. Özgan, E., Yıldız, K., “Krom Magnezit Tuğla Tozunun Portland Çimentosunun Priz Başlama ve Bitiş Sürelerine Etkisinin Bulanık Mantıkla Tahmini”, Gazi Üniversitesi
Mühendislik Mimarlık Fakültesi Dergisi, 24(2): 257-264 (2009).
30. Lavat, A., Trezza, M., and Poggi M., “Characterization of ceramic roof tile wastes as pozzolanic admixture” Waste Management, 29 (2009) 1666-1674.
31. Topçu, İ.B., Canbaz, M., “Atık Kiremitlerin Altyapılarda Kullanımı”, 4. Kentsel Altyapı Ulusal Sempozyumu Bildiriler Kitabı, 15-16 Aralık, Eskişehir, 353-364 (2005).
32. Demir, İ. ve Orhan, M., (2003), “Reuse of waste bricks in the production line” Afyon Kocatepe Üniversitesi, Afyon.
33. Grimshaw, R. W., (1971), “The chemistry and physics of clays”, Tech boks, 4012 William Court, İndia, 1023.
34. Çakar, B., 2009. Esnek Üst Yapılarda Tuğla Kırığı Atıkları Kullanımının Deneysel Olarak İrdelenmesi, Yüksek Lisans Tezi, Eskişehir Osmangazi Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, İnşaat Mühendisliği Anabilim Dalı, Eskişehir