Kızılırmak Havzası Drenaj Ağının ve Alt Havza Sınırlarının Uzaktan Algılama ve CBS İle Otomatik Çıkarımı

Su kaynaklarının doğru kullanımı ve etkin yönetimi için gerekli olan işlem ve analizlerin güvenilir ve hızlı bir şekilde gerçekleştirilmesi entegre havza yönetimi açısından oldukça önemlidir. Bu kapsamda, öncelikle akarsu drenaj ağının oluşturulması ve havza ve alt havza sınırlarının belirlenmesi havza modelleme ve yönetim çalışmalarının önemli bir kısmını oluşturmaktadır. Klasik yöntemlerde havza ve alt havza sınırları basılı veya sayısal eşyükseklik eğrili haritalardan manuel olarak belirlenir. Akarsu drenaj ağı ise yersel ölçmelerle veya eğer basılı haritalar mevcutsa bunların sayısallaştırılmasıyla elde edilmektedir. Klasik yöntemlerle oldukça zaman alıcı ve yüksek maliyetli olan bu işlemler günümüzde uzaktan algılama ve Coğrafi Bilgi Sistemleri (CBS) teknolojileri ile hızlı, ekonomik ve yüksek doğrulukla elde edilebilmektedir. Uzaktan algılama çeşitli çözünürlük düzeylerindeki uydu görüntüleriyle mekânsal veriler sağlarken, CBS verilerin düzenlenmesi, sorgulanması ve analizinde önemli kolaylıklar getirmektedir. Bu çalışmada sayısal yükseklik modelinden (SYM) akarsu drenaj ağının ve havza ve alt havza sınırlarının CBS ortamında otomatik olarak belirlenmesi için gerekli metodoloji bir iş akışı şeklinde modellenmiş, Türkiye’nin yüzölçümü yönünden ikinci büyük havzası olan ve Türkiye topraklarının yaklaşık % 11'ini kapsayan Kızılırmak Havzasının akarsu drenaj ağı ve alt havza sınırları ASTER uydusunun SYM verileri kullanılarak CBS ortamında otomatik olarak üretilmiştir.  

Reliable and fast implementation of the processes and analyzes required for the proper use and effective management of water resources is very important for integrated basin management. In this context, the determination of river drainage network and the boundaries of the basin and sub-basins constitute an important part of basin modeling and management studies. In traditional methods, the basin and sub-basin boundaries are determined manually from printed or digital contour maps. The river drainage network is obtained by land surveying or by digitizing them if printed maps are available. These processes, which are time-consuming and costly in traditional methods, can be achieved with fast, economical and high accuracy using with remote sensing and Geographical Information Systems (GIS) technologies. While remote sensing provides spatial data with satellite imagery at various levels of resolution, GIS provides important facilities for organizing, querying and analyzing data. In this study, a methodology was modeled as a workflow for automatic extraction of river drainage network and the boundaries of basin and sub-basin from the digital elevation model (DEM) in GIS environment. In addition, the drainage network and sub-basin boundaries of Kızılırmak Basin, which is the second biggest basin in Turkey and covers approximately 11 % of Turkey, were extracted automatically by using DEM data of ASTER satellite in GIS environment.