Türk Makam Müziği Nazari Tarihinde Yaklaşık Üç Asırdır Çözümlenemeyen Rehâvî!

Rehâvî, Türk makam müziği nazari tarihinde hâlâ Kantemir'in (1673-1723) üç asır önce verdiği "…Sözü edilen makam, ses verme hareketine Rast perdesinden başlar  ve gerek kalın seslerden incelere, gerek ince seslerden kalınlara doğru, tam perdelerle (Rast Perde Düzeni perdeleriyle, y.n.) Rast makamı şeklinde hareket ederek Rast perdesine gelir ve orada karar kılıp durur kalır. Bu açıklanışın da gösterdiği ve apaçık ortaya koyduğu gibi, Rast makamından hemen hiçbir farkı yoktur…ne kendine ait bir perdesi, ne de kendine mahsus ses verme hareketi vardır ve sadece trompet nağmesini taklit eden Rast makamıdır" şeklinde verdiği tarifle tanımlanmaktadır. Daha da kötüsü aradan geçen bunca zamana rağmen Rehâvî'yi Rast'tan ayıran tek şeyin özel bir takım seyirlerle rast karar perdesinde durmadan önce yegâh perdesine yapılan nağmeler olduğu söylenip kesin, net, somut, algılanabilir, bilimsel bir açıklamanın hâlâ icracılar, nazariyeciler ve akademisyenler tarafından yapılamamış olmasıdır. Bu bildiride; İrden tarafından yazılıp henüz basımı yapılmamış olan Makam Uygulamaları: Düzen, Perde, Makam, Terkib nazari kitabında geliştirilen perdesel düzene bağlı âğâz-seyir-karar merkezli makam ve terkib  anlatım modeli ile en küçük ezginin makam / asıl makam'ı temsil ettiği, birden fazla farklı makam / asıl makam'ın birbirine karışması veya iç içe geçmesiyle ile terkib kavramının oluştuğu ifade edilerek Hafız Post'un bugün Rast bilinen iki tane Rehâvî Yürük Semâî formlu eseri, Itrî'nin Rehâvî Murabba Beste formlu eseri, Tâb'i Mustafa Efendi'nin Ağır Semâî formlu eseri  makamsal yönden analiz edilmiş ve Rehâvî'nin "Pençgâh-ı Asl terkibiyle başlayıp Yegâh makamıyla seyir ettikten sonra Rast asıl makamıyla karar eden bir terkib olduğu" ilk kez bu çalışmayla tespit edilerek  Türk makam müziği nazari tarihinde üç asırdır çözümlenemeyen Rehâvî'nin çözümlenişine katkı sağlanılması amaçlanmıştır. 

Rehâvî is still described with the definition that was given by Kantemir (1673-1723) three centuries ago in the theoretical history of Turkish maqam history as “…The Maqam in question starts with the Rast pitch in toning and comes to Rast pitch both by wearing thin from deep voices and moving in the form of a Rast maqam with full pitches (with the pitches of the Rast Pitch Order, author’s note) from thin voices to deep ones, and it stills, stops and stays over there. As this explanation indicates and makes it clear, it is almost of no difference from Rast maqam… it has neither its own pitch, nor its own distinctive toning action, and it is the Rast maqam, which imitates only the trumpet tune.” Even worse, despite all the time that has passed, no distinct, clear, concrete, perceptible definition for Rehavi was not made yet (except for the definition made by İrden within the presentation of the Contributions to the International Symposium of Hüseyin Sadettin Arel and Turkish Music, December 13-14, 2017) by stating that the only thing that distinguishes the Rehavi from the Rast is the tunes made to the yegâh pitch on the way to the still. In this paper, after the descriptions of makam and terkib are explained with the beginning point-orientation style-ending point centered maqam explanation understanding model based on the pitch-order developed by İrden, two Rehavi Yürük Semai-form works of Hafız Post, Itri's Rehâvî Murabba Composition-form work, Tâb'i Mustafa Efendi's Ağır Semai-form work are analyzed from the maqam perspective, and it is explained in this paper that Rehâvî is not a maqam but rather a terkib starting from Lâle-ruh (Pençgâh-ı Asl and Yegâh) and stilling in Rast aiming to contribute to the theoretical history of the Turkish maqam music.