Tiyatrodaki “Teatrallik”

Bu bildiri teatralliğin bir başka deyişle tiyatrodaki ‘oyun’ olgusunun, yaklaşık iki bin beş yüz yıl kat ettiği mesafenin izini sürmeyi amaçlamaktadır. İzlenecek yöntem, süreci tarihsel olarak okumaktır. Tarihsel süreç içinde izi ilk sürülecek kişi Platon’dur. Platon’un karşısında yer alan öğrencisi Sokrates bilinen ilk tiyatro teori kitabı “Poetika”da insanlığın ancak taklit yoluyla bilgiye sahip olabildiğini söyler. Ortaçağda Bütün dünya bir sahnedir ve dünya tiyatrosunun bir tek seyircisi vardır; Tanrı. Romantik döneme gelindiğinde teatrallik kavramı, Shakespeare’den ödünç aldığı “Bütün dünya bir sahnedir; yaşam ve ölüm dramın iki ucundadırlar ve insanlar basit oyuncudurlar” düşüncesiyle karşımızdadır. Sahnedeki oyuncuların dış dünyadaki gerçekliği birebir yansıtması gerektiği fikri yirminci yüzyıla gelindiğinde değişmiştir. Craig, Artaud, Evreinov, Pirandello, Grotowski gibi sanatçılar insanın sahnede yanlış temsil edildiğini düşünmüşlerdir. Bu yanlış temsili kırmak için Craig oyuncu yerine kuklayı, Meyerhold gerçekçi oyunculuk yerine duyguların geri plana alındığı mekanik oyunculuğu önermiştir. Yirminci yüzyılın ikinci yarısına ve sonra yirmi birinci yüzyıla gelindiğinde tartışma daha da derinleşir. Teatrallik düşüncesi, geçmişine dönerek ‘oluşumunu’ aramaya başlar. Bu dönem için bir yanda tiyatroyu antropolojik bir bakışla; kökene dair yorumlayanlardan, diğer yanda olumlayıcı (affirmative) yorumlamayla; gerçekliği özneler arası ve tesadüfi kesişmelerde arayanlardan bahsetmek mümkündür. Olumlayıcı yorumlama, teatralliğin iki alan arasındaki boşlukta oluştuğunu söyler: ‘gerçek’ yaşam alanı ve kurgusal alan. Boşluk, tamı tamına ne gerçek alanın ne de kurgusal alanın içindedir. Bu yüzden de oyunsudur. İşte teatrallik diye nitelendirilen kavram bu oyunsuluğun ta kendisidir. 

This paper aims to trace the journey of theatricality, or the phenomenon of 'play' in theatre, over approximately two thousand five hundred years. The method to be followed is to read the process historically. The first figure to be traced in this historical process is Plato. His student Socrates, in his first known book on theatre theory, "Poetics," argues that humanity can only acquire knowledge through imitation. In the Middle Ages, the idea was: "All the world's a stage, and the world's theatre has only one audience: God." In the Romantic period, the concept of theatricality appears with the idea borrowed from Shakespeare: "All the world's a stage; life and death are at the ends of the drama, and men are merely players." The idea that actors on stage should reflect the reality of the outside world changed in the twentieth century. Artists such as Craig, Artaud, Evreinov, Pirandello, and Grotowski believed that humanity was misrepresented on stage. To break this misrepresentation, Craig proposed using puppets instead of actors, and Meyerhold suggested mechanical acting where emotions were relegated to the background, instead of realistic acting. The debate deepened further in the second half of the twentieth century and then into the twenty-first. The idea of ​​theatricality began to search for its ‘origins’ by returning to its past. For this period, it is possible to speak of those who interpreted theatre from an anthropological perspective, focusing on its origins, and those who sought reality in intersubjective and accidental intersections through affirmative interpretation. Affirmative interpretation argues that theatricality arises in the space between two realms: the ‘real’ realm of life and the fictional realm. This space is neither entirely within the real realm nor the fictional realm. Therefore, it is playful. The concept described as theatricality is precisely this playfulness.