Amasya Kent Merkezinde Fiziksel Zarar Görebilirlik Düzeylerinin Mekânsal Analizi: CBS Tabanlı Bir Yaklaşım

Afet risklerinin azaltılmasında, fiziksel zarar görebilirlik düzeylerinin mekânsal olarak belirlenmesi ve görselleştirilmesi, kentsel dayanıklılığın artırılması açısından kritik bir öneme sahiptir. Bu çalışma, Amasya kent merkezinde afet kaynaklı fiziksel kırılganlık düzeylerini mahalle ölçeğinde değerlendirmek amacıyla gerçekleştirilmiştir. Analiz sürecinde doğal çevre (eğim, taşkın riski, jeolojik yapı, fay hattına uzaklık), yapılı çevre (nüfus yoğunluğu, bina yoğunluğu, yapı durumu, kat yüksekliği, yapı malzemesi) ve kamusal alan erişimi gibi çok sayıda mekânsal kriter, Coğrafi Bilgi Sistemleri (CBS) ortamında raster formata dönüştürülmüş ve Ağırlıklı Çakıştırma Yöntemi (Weighted Overlay Analysis) ile değerlendirilmiştir. Beşli Likert ölçeğiyle puanlanan ve 0.00–1.00 aralığında normalize edilen veriler doğrultusunda yapılan analizlerde, kentsel alanın %84,86’sının orta düzeyde, %12,94’ünün düşük düzeyde ve yalnızca %2,2’sinin yüksek düzeyde fiziksel zarar görebilirliğe sahip olduğu belirlenmiştir. Mahalle bazında hesaplanan alan ağırlıklı bütüncül skorlar, fiziksel kırılganlığın mekânsal olarak anlamlı düzeyde farklılaştığını ortaya koymaktadır. Gümüşlü (0.68), Fethiye (0.64) ve Dere (0.64) mahalleleri yüksek kırılganlık düzeyleriyle öne çıkarken; Beyazıtpaşa, Bahçeleriçi, Ellibeşevler, Nergis, Çakallar ve İhsaniye mahalleleri düşük zarar görebilirlik düzeyleriyle göreli olarak daha dirençli alanlar olarak değerlendirilmiştir. Elde edilen bulgular, afet riskinin mekânsal dağılımı açısından öncelikli müdahale gerektiren mahallelerin belirlenmesine olanak tanımakta ve kentsel dayanıklılık stratejilerinin, yerleşimlerin özgün mekânsal özellikleri doğrultusunda geliştirilmesi gerektiğini ortaya koymaktadır. Sonuç olarak, fiziksel zarar görebilirlik analizlerinin kent ölçeğinde afet risklerini azaltmaya yönelik karar alma süreçlerine veri temelli ve bütüncül bir zemin sunduğu anlaşılmaktadır.

– Identifying and mapping physical vulnerability levels is critically important for enhancing urban resilience and reducing disaster risks. This study aims to evaluate physical vulnerability levels caused by natural hazards at the neighbourhood scale in the city centre of Amasya. Within the scope of the analysis, a set of spatial criteria related to the natural environment (slope, flood risk, geological structure, distance to fault lines), built environment (population density, building density, building condition, number of floors, construction material), and accessibility to public spaces were processed in raster format using Geographic Information Systems (GIS) and analyzed through the Weighted Overlay Method. Each criterion was rated using a five-point Likert scale and normalised to a 0.00–1.00 range. The findings reveal that 84.86% of the urban area exhibits moderate physical vulnerability, 12.94% low vulnerability, and only 2.2% high vulnerability. Neighbourhood-level weighted average scores indicate a significant spatial variation in physical vulnerability across the city. Gümüşlü (0.68), Fethiye (0.64), and Dere (0.64) stand out as the most vulnerable neighbourhoods, while Beyazıtpaşa, Bahçeleriçi, Ellibeşevler, Nergis, Çakallar, and İhsaniye emerge as relatively resilient areas with lower vulnerability scores. The results highlight the necessity of prioritising neighbourhoods with high disaster risk and developing urban resilience strategies that account for their specific spatial characteristics. Ultimately, the study demonstrates that physical vulnerability analysis provides a data-driven and integrated foundation for decision-making processes aimed at disaster risk reduction at the urban scale.